Sýningin í gamla bćnum

Nöfn bćjarhúsanna:
1.        Bćjardyr
2.        Norđurstofa
3.        Eldhús
4.        Norđurbúr
5.        Gusa
6.-8. Bađstofan
9.        Brandahús 
10.     Langabúr
11.     Mjólkurbúr
12.     Suđurstofa
13.-14. Skemmur
15.     Smiđja
16.     Eldiviđargeymsla

Ef ţú vilt líta inn áđur en lengra er haldiđ er hćgt ađ fara í smá leiđangur hér

1.       Bćjardyr og göng
Göngin frá bćjardyrum til bađstofu eru 22 metra löng. Gengiđ er inn í bćjarhúsin til beggja handa. Fremst í göngum er hurđ til varnar ţví ađ kulda leggi inn til húsanna og innst í göngunum, framan viđ bađstofuna, er önnur hurđ, til ađ verjast súgi. Hurđ og dyraumbúnađur eru trénegld og smíđuđ eftir ćvafornri hefđ úr rekaviđi. Í gangnaveggi er stungiđ ljósfćrum til ađ sýna hvernig ţeim var komiđ fyrir, en yfirleitt var fátt um ljós í göngunum og ţar voru engir gluggar fyrir 1939.

2.  Bláastofa 
Stofa ţessi var byggđ áriđ 1841. Í ágúst ţađ ár gisti Jónas Hallgrímsson skáld í bćnum og svaf í lokrekkjunni í stofunni. Sagt er ađ Jónas hafi frétt andlát vinar síns Bjarna amtmanns Thorarensen í Glaumbć og hafi lagst í hlađvarpann og ort erfiljóđ, sem hefst svo: ,,Skjótt hefur sól brugđiđ sumri“. Yfir stofunni er geymsluloft. Ţar er gamall vefstóll, spólurokkur og fleira til sýnis. Stofan var notuđ sem séríbúđ frá 1919-1945. 

3.  Eldhúsiđ
Ţetta hús telst ađ grunni og gerđ hiđ elsta í bćnum, byggt um 1760. Hlóđabálkurinn hefur veriđ óbreyttur frá ţeim tíma, en grind og veggir endurnýjuđ. Eftir 1930 var eldhúsiđ mest notađ til sláturs- og ţvottasuđu, og sem reykhús. Kjöt var hengt upp í rjáfriđ, ţar sem ţađ ţornađi og reyktist. Ađaleldsneytiđ var mór og sauđatađ, sem stungiđ var út úr fjárhúsunum á vorin í hnausum, sem voru klofnir sundur og ţurrkađir. Tađi og mó hefur veriđ hlađiđ upp viđ austurvegg eldhússins og í tađtrogi viđ hlóđirnar eru lurkar úr mörg ţúsund ára mólaginu.   

4.       Norđurbúr
Í Norđurbúrinu skammtađi húsfreyja matinn og á sumum bćjum var talađ um skömmtunarbúr. Suđa úr eldhúsi var borin í búriđ, súrmatur, skyr, harđfiskur og ţess háttar úr Langabúri og mjólk og smjör úr Litlabúri. Hver mađur á heimilinu átti sinn eigin ask eđa spilkomu (leirskál) til ađ eta úr. Húsfreyja setti skammtinn í askinn og bar inn í bađstofu og lagđi á askhilluna eđa nćsta koffort, vćri askeigandi ekki viđ.  

5.  Gusa
Ţetta herbergi var ýmist notađ sem svefnstađur, íbúđ eđa kennslustofa. Hér bjó einu sinni skapstygg kerling sem átti bágt međ ađ ţola hávađa og gauragang sem fylgdi skólapiltum sem stunduđu nám hjá prestinum. Eitt sinn er ţeir ćrsluđust fram göngin stóđ hún í dyrum hússins einnig á leiđ fram, til ađ losa innihald koppsins í keytukaggann sem ţá var í eldhúsinu. Hún fór ekki lengra í ţađ skiptiđ og gusađi úr nćturgagninu yfir ţá. Sennilega hefur sljákkađ í strákunum en nafniđ Gusa festist viđ húsiđ. Í Gusu eru ýmsir smáhlutir undir gleri, ásamt hempu- og hökulklćddum „prestum“, međ kraga eins og prestar hafa notađ viđ guđsţjónustur allt frá á 17. öld, en kraginn og hempan eiga ćttir ađ rekja til yfirhafnar hefđarfólks á ţeim tíma. Fyrirmynd „rómanska“ hökulsins er mun eldri.

6. - 8.   Bađstofa 
Bađstofan er byggđ á árunum 1876-1879. Hún er hólfuđ í ţrennt: Norđurhús, Miđbađstofu og  Prestshús eđa Suđurhús, sem var hvort tveggja í senn, skrifstofa prestsins og íbúđ. Bađstofan var vinnustofa, matstofa og svefnhús. Ţar var kembt og spunniđ, prjónađ og ţćft, ofiđ og saumađ, skoriđ og skrafađ, borđađ og sofiđ. Hver sat á sínu rúmi viđ vinnuna. Ađ loknu dagsverki lögđust piltar til svefns uppgöngumegin en stúlkurnar gluggamegin. Á löngum vetrarkvöldum, er fólk sat viđ sína iđju var notađ ljós af litlum lýsiskolum;  einhver las sögu eđa kvađ rímur. Sagna- og kvćđamenn sem gengu á milli bćja og kváđu fyrir fólkiđ á vökunni eđa sögđu sögur voru auđfúsugestir og fengu mat og húsaskjól, en heimafólk fékk ađ heyra hvađ á daga ţeirra hafđi drifiđ og hvađ vćri ađ gerast á bćjunum í kring og nćstu byggđalögum. Slíkur fréttaflutningur var í hávegum hafđur og valdur ađ vangaveltum um lífiđ og tilveruna.

Bađstofulífiđ laut sínum lögmálum. Í fjölmennum hópi má komast hjá sundurlyndi og árekstrum međ einföldum reglum og gagnkvćmri tillitssemi. Fćstir áttu eigin hirslur, eins og kistur eđa kistla, en ţađ sem mađur geymdi undir koddanum var jafn vel variđ og vćri ţađ í lćstum kistli. Sumir söfnuđu svo miklu undir koddann ađ ţeir sátu hálfvegis uppi, sátu upp viđ dogg sem kallađ var, og var ţá sagt ađ ţeir ćttu mikiđ undir sér. 

9.  Suđurdyr (Brandahús)
 Inni var yfirleitt vel hlýtt ţótt engin upphitun vćri í bađstofunni, önnur en ylurinn frá fólkinu. Allir voru klćddir í ull yst sem innst og torfveggirnir veittu einstaklega góđa einangrun. Oft sváfu líka tveir og tveir í rúmi. Ţađ var hlýrra. Fram eftir allri 19. öld lögđust flestir berir til svefns undir ţykkum rekkjuvođum, en um aldamótin 1900 var orđiđ til siđs ađ fólk gekk til náđa í nćr- eđa náttfötum, og breiddi yfir sig ullarteppi eđa hlýja fiđursćng. Rúmfjöl var í hverju rúmi, oft fagurlega útskorin, međ fyrirbćn, trúarlegu versi eđa upphafsstöfum eiganda. Á daginn var fjölin sett upp viđ vegg, en á nóttunni var hún höfđ fyrir framan, svo ađ rúmfötin dyttu ekki ofan á gólf. Á matmáls- og vinnutímum mátti leggja fjölina á kné sér og nota sem borđ. Algengara var ţó ađ menn spćndu í sig matinn međ hornspón, međ askinn á hnjánum. Askarnir hurfu úr notkun á seinni hluta 19. aldar og leirtau og hnífapör tóku viđ. Ţeirri breytingu fylgdu borđ til ađ sitja viđ og í framhaldinu breytt herbergjaskipan. Í tíđ séra Jóns Hallssonar, sem byggđi bađstofuna upp og lengdi hana 1879, átti norđurhúsiđ ađ vera ađsetur heimasćtanna. Til ađ komast upp í háa rúmiđ var stigiđ upp á kistu milli lokrekkjanna og ţađan upp á ţrep á rekkjuţilinu. Í bađstofunni eru til sýnis ýmsir munir sem notađir voru viđ vinnuna: rokkar, snćldur, hesputré, ullarlárar, reislur, brák, kambar, sokka- og vettlingatré, saumavél og leikföng, bókbandsáhöld, dragkistur og kistlar og fleira.

Um Suđurdyr var gengiđ til gegninga, fariđ út međ ösku og sótt vatn. Ţetta voru bakdyrnar og neyđarútgangur ef kviknađi í frambćnum. Ţarna hefur veriđ komiđ fyrir kornkvörnum. Skíđi og skautar (ísleggir) hanga á vegg.  Einnig eru ţar klafar úr stórgripaleggjum, til ađ binda kýr á bása og herđablađ sem notađ var til ađ moka flórinn liggur á fiskasteini, en á honum var barinn harđfiskur og sleggjan sem notuđ til ađ berja fiskinn liggur ţar á steininum.

10.    Langabúr
Ţetta er megin forđageymsla bćjarins. Hér var geymt slátur, skyr og saltkjöt. Búrgólfiđ er nokkuđ niđurgrafiđ og ţví er hitastig hússins lágt og jafnt allt áriđ. Búriđ er kjörin geymsla fyrir súrmat, kartöflur o.fl. Á hillum í búrinu eru ýmis ílát, s.s. kollur, kvartel, kútar, legill, ljósberi, o.fl. 

11.  Litlabúr
Ţetta er mjólkurhús heimilisins. Áđur en skilvindur komu til sögunnar um og eftir 1900, varđ ađ ,,setja“ alla mjólk. Nýmjólk var borin úr fjósi, kvíum eđa af stöđli í mjólkurfötum inn í Litlabúr. Ţar var henni hellt í trog eđa byttur. Mjólkin var látin standa í sólarhring og „setjast til“. Ţegar komin var ţykk rjómaskán ofan á hana var henni „rennt“ sem kallađ var, ţ.e. undanrennan var látin renna undan rjómanum. Rjóminn var settur í strokkinn og strokkađur til smjörs. Undanrennan var flóuđ til skyrgerđar. Mysan var notuđ til drykkjar og til ađ súrsa slátur og annan súrmat. Trog og fötur voru ţvegin vel og vandlega međ hrosshársţvögu.  

12.  Suđurstofa, gestaherbergi
Stofa ţessi var byggđ áriđ 1878. Myndir á veggjum eru af ýmsu embćttisfólki í Skagafirđi frá 1880 til 1960. Stóra kistan er sögđ skjalakista Reynistađarklausturs-umbođs, frá 18. öld. Kertahjálmurinn er sennilega frá 15. öld, en orgeliđ frá ţeirri 19. Ţađ var elsta orgel Glaumbćjarkirkju og kom í timburkirkju ţá er stóđ frá 1876–1925 á bćjarhlađi. Kirkjan sem nú stendur norđan bćjar var byggđ 1926 og er ađeins vestar en kirkjur sem ţar stóđu fyrr á öldum, en kirkju í Glaumbć er fyrst getiđ um miđja 11. öld. Yfir Suđurstofu er loft sem gengiđ er upp á úr göngunum. Ţar eru kornkistur, spunavél o.fl. 

13. - 14. Skemmur
Í Norđurskemmu eru meisar, kláfar, hrip, krókar og klyfberar til flutninga. Ýmis jarđvinnslutćki, stungupálar, heyvinnutćki, matfangakista og fleira.   

Í Suđurskemmu er tađkvörn eins og fariđ var ađ nota undir lok 19. aldar, viđ ađ mala tađ á tún og er uppfinning frá ţví um 1870. Ţar eru einnig vögur, tvö tré sem hengd voru á klakka og dregin á hestum, til ađ flytja hey eđa nýslegiđ gras (votaband) á ţurrkvöll.

15.  Smiđja
Á miđju gólfi er grjóthlađinn afl ţar sem eldur logađi til járnbrćđslu. Gott var ađ geta dengt ljái og gert viđ ambođ, smíđađ hestajárn (skeifur) og fleira til heimilisţarfa. Fýsibelgurinn, sem dreginn var til súrefnisgjafar í eldinn, er aftan viđ aflinn. Margir Glaumbćjarprestar voru ágćtir járnsmiđir.

Glaumbćr  |  561 Varmahlíđ  |  Sími 453 6173  |  byggdasafn@skagafjordur.is