Sżningin ķ gamla bęnum

Nöfn bęjarhśsanna:
1.        Bęjardyr
2.        Noršurstofa
3.        Eldhśs
4.        Noršurbśr
5.        Gusa
6.-8. Bašstofan
9.        Brandahśs 
10.     Langabśr
11.     Mjólkurbśr
12.     Sušurstofa
13.-14. Skemmur
15.     Smišja
16.     Eldivišargeymsla

Ef žś vilt lķta inn įšur en lengra er haldiš er hęgt aš fara ķ smį leišangur hér

1.       Bęjardyr og göng
Göngin frį bęjardyrum til bašstofu eru 22 metra löng. Gengiš er inn ķ bęjarhśsin til beggja handa. Fremst ķ göngum er hurš til varnar žvķ aš kulda leggi inn til hśsanna og innst ķ göngunum, framan viš bašstofuna, er önnur hurš, til aš verjast sśgi. Hurš og dyraumbśnašur eru trénegld og smķšuš eftir ęvafornri hefš śr rekaviši. Ķ gangnaveggi er stungiš ljósfęrum til aš sżna hvernig žeim var komiš fyrir, en yfirleitt var fįtt um ljós ķ göngunum og žar voru engir gluggar fyrir 1939.

2.  Blįastofa 
Stofa žessi var byggš įriš 1841. Ķ įgśst žaš įr gisti Jónas Hallgrķmsson skįld ķ bęnum og svaf ķ lokrekkjunni ķ stofunni. Sagt er aš Jónas hafi frétt andlįt vinar sķns Bjarna amtmanns Thorarensen ķ Glaumbę og hafi lagst ķ hlašvarpann og ort erfiljóš, sem hefst svo: ,,Skjótt hefur sól brugšiš sumri“. Yfir stofunni er geymsluloft. Žar er gamall vefstóll, spólurokkur og fleira til sżnis. Stofan var notuš sem sérķbśš frį 1919-1945. 

3.  Eldhśsiš
Žetta hśs telst aš grunni og gerš hiš elsta ķ bęnum, byggt um 1760. Hlóšabįlkurinn hefur veriš óbreyttur frį žeim tķma, en grind og veggir endurnżjuš. Eftir 1930 var eldhśsiš mest notaš til slįturs- og žvottasušu, og sem reykhśs. Kjöt var hengt upp ķ rjįfriš, žar sem žaš žornaši og reyktist. Ašaleldsneytiš var mór og saušataš, sem stungiš var śt śr fjįrhśsunum į vorin ķ hnausum, sem voru klofnir sundur og žurrkašir. Taši og mó hefur veriš hlašiš upp viš austurvegg eldhśssins og ķ taštrogi viš hlóširnar eru lurkar śr mörg žśsund įra mólaginu.   

4.       Noršurbśr
Ķ Noršurbśrinu skammtaši hśsfreyja matinn og į sumum bęjum var talaš um skömmtunarbśr. Suša śr eldhśsi var borin ķ bśriš, sśrmatur, skyr, haršfiskur og žess hįttar śr Langabśri og mjólk og smjör śr Litlabśri. Hver mašur į heimilinu įtti sinn eigin ask eša spilkomu (leirskįl) til aš eta śr. Hśsfreyja setti skammtinn ķ askinn og bar inn ķ bašstofu og lagši į askhilluna eša nęsta koffort, vęri askeigandi ekki viš.  

5.  Gusa
Žetta herbergi var żmist notaš sem svefnstašur, ķbśš eša kennslustofa. Hér bjó einu sinni skapstygg kerling sem įtti bįgt meš aš žola hįvaša og gauragang sem fylgdi skólapiltum sem stundušu nįm hjį prestinum. Eitt sinn er žeir ęrslušust fram göngin stóš hśn ķ dyrum hśssins einnig į leiš fram, til aš losa innihald koppsins ķ keytukaggann sem žį var ķ eldhśsinu. Hśn fór ekki lengra ķ žaš skiptiš og gusaši śr nęturgagninu yfir žį. Sennilega hefur sljįkkaš ķ strįkunum en nafniš Gusa festist viš hśsiš. Ķ Gusu eru żmsir smįhlutir undir gleri, įsamt hempu- og hökulklęddum „prestum“, meš kraga eins og prestar hafa notaš viš gušsžjónustur allt frį į 17. öld, en kraginn og hempan eiga ęttir aš rekja til yfirhafnar hefšarfólks į žeim tķma. Fyrirmynd „rómanska“ hökulsins er mun eldri.

6. - 8.   Bašstofa 
Bašstofan er byggš į įrunum 1876-1879. Hśn er hólfuš ķ žrennt: Noršurhśs, Mišbašstofu og  Prestshśs eša Sušurhśs, sem var hvort tveggja ķ senn, skrifstofa prestsins og ķbśš. Bašstofan var vinnustofa, matstofa og svefnhśs. Žar var kembt og spunniš, prjónaš og žęft, ofiš og saumaš, skoriš og skrafaš, boršaš og sofiš. Hver sat į sķnu rśmi viš vinnuna. Aš loknu dagsverki lögšust piltar til svefns uppgöngumegin en stślkurnar gluggamegin. Į löngum vetrarkvöldum, er fólk sat viš sķna išju var notaš ljós af litlum lżsiskolum;  einhver las sögu eša kvaš rķmur. Sagna- og kvęšamenn sem gengu į milli bęja og kvįšu fyrir fólkiš į vökunni eša sögšu sögur voru aušfśsugestir og fengu mat og hśsaskjól, en heimafólk fékk aš heyra hvaš į daga žeirra hafši drifiš og hvaš vęri aš gerast į bęjunum ķ kring og nęstu byggšalögum. Slķkur fréttaflutningur var ķ hįvegum hafšur og valdur aš vangaveltum um lķfiš og tilveruna.

Bašstofulķfiš laut sķnum lögmįlum. Ķ fjölmennum hópi mį komast hjį sundurlyndi og įrekstrum meš einföldum reglum og gagnkvęmri tillitssemi. Fęstir įttu eigin hirslur, eins og kistur eša kistla, en žaš sem mašur geymdi undir koddanum var jafn vel variš og vęri žaš ķ lęstum kistli. Sumir söfnušu svo miklu undir koddann aš žeir sįtu hįlfvegis uppi, sįtu upp viš dogg sem kallaš var, og var žį sagt aš žeir ęttu mikiš undir sér. 

9.  Sušurdyr (Brandahśs)
 Inni var yfirleitt vel hlżtt žótt engin upphitun vęri ķ bašstofunni, önnur en ylurinn frį fólkinu. Allir voru klęddir ķ ull yst sem innst og torfveggirnir veittu einstaklega góša einangrun. Oft svįfu lķka tveir og tveir ķ rśmi. Žaš var hlżrra. Fram eftir allri 19. öld lögšust flestir berir til svefns undir žykkum rekkjuvošum, en um aldamótin 1900 var oršiš til sišs aš fólk gekk til nįša ķ nęr- eša nįttfötum, og breiddi yfir sig ullarteppi eša hlżja fišursęng. Rśmfjöl var ķ hverju rśmi, oft fagurlega śtskorin, meš fyrirbęn, trśarlegu versi eša upphafsstöfum eiganda. Į daginn var fjölin sett upp viš vegg, en į nóttunni var hśn höfš fyrir framan, svo aš rśmfötin dyttu ekki ofan į gólf. Į matmįls- og vinnutķmum mįtti leggja fjölina į kné sér og nota sem borš. Algengara var žó aš menn spęndu ķ sig matinn meš hornspón, meš askinn į hnjįnum. Askarnir hurfu śr notkun į seinni hluta 19. aldar og leirtau og hnķfapör tóku viš. Žeirri breytingu fylgdu borš til aš sitja viš og ķ framhaldinu breytt herbergjaskipan. Ķ tķš séra Jóns Hallssonar, sem byggši bašstofuna upp og lengdi hana 1879, įtti noršurhśsiš aš vera ašsetur heimasętanna. Til aš komast upp ķ hįa rśmiš var stigiš upp į kistu milli lokrekkjanna og žašan upp į žrep į rekkjužilinu. Ķ bašstofunni eru til sżnis żmsir munir sem notašir voru viš vinnuna: rokkar, snęldur, hesputré, ullarlįrar, reislur, brįk, kambar, sokka- og vettlingatré, saumavél og leikföng, bókbandsįhöld, dragkistur og kistlar og fleira.

Um Sušurdyr var gengiš til gegninga, fariš śt meš ösku og sótt vatn. Žetta voru bakdyrnar og neyšarśtgangur ef kviknaši ķ frambęnum. Žarna hefur veriš komiš fyrir kornkvörnum. Skķši og skautar (ķsleggir) hanga į vegg.  Einnig eru žar klafar śr stórgripaleggjum, til aš binda kżr į bįsa og heršablaš sem notaš var til aš moka flórinn liggur į fiskasteini, en į honum var barinn haršfiskur og sleggjan sem notuš til aš berja fiskinn liggur žar į steininum.

10.    Langabśr
Žetta er megin foršageymsla bęjarins. Hér var geymt slįtur, skyr og saltkjöt. Bśrgólfiš er nokkuš nišurgrafiš og žvķ er hitastig hśssins lįgt og jafnt allt įriš. Bśriš er kjörin geymsla fyrir sśrmat, kartöflur o.fl. Į hillum ķ bśrinu eru żmis ķlįt, s.s. kollur, kvartel, kśtar, legill, ljósberi, o.fl. 

11.  Litlabśr
Žetta er mjólkurhśs heimilisins. Įšur en skilvindur komu til sögunnar um og eftir 1900, varš aš ,,setja“ alla mjólk. Nżmjólk var borin śr fjósi, kvķum eša af stöšli ķ mjólkurfötum inn ķ Litlabśr. Žar var henni hellt ķ trog eša byttur. Mjólkin var lįtin standa ķ sólarhring og „setjast til“. Žegar komin var žykk rjómaskįn ofan į hana var henni „rennt“ sem kallaš var, ž.e. undanrennan var lįtin renna undan rjómanum. Rjóminn var settur ķ strokkinn og strokkašur til smjörs. Undanrennan var flóuš til skyrgeršar. Mysan var notuš til drykkjar og til aš sśrsa slįtur og annan sśrmat. Trog og fötur voru žvegin vel og vandlega meš hrosshįrsžvögu.  

12.  Sušurstofa, gestaherbergi
Stofa žessi var byggš įriš 1878. Myndir į veggjum eru af żmsu embęttisfólki ķ Skagafirši frį 1880 til 1960. Stóra kistan er sögš skjalakista Reynistašarklausturs-umbošs, frį 18. öld. Kertahjįlmurinn er sennilega frį 15. öld, en orgeliš frį žeirri 19. Žaš var elsta orgel Glaumbęjarkirkju og kom ķ timburkirkju žį er stóš frį 1876–1925 į bęjarhlaši. Kirkjan sem nś stendur noršan bęjar var byggš 1926 og er ašeins vestar en kirkjur sem žar stóšu fyrr į öldum, en kirkju ķ Glaumbę er fyrst getiš um mišja 11. öld. Yfir Sušurstofu er loft sem gengiš er upp į śr göngunum. Žar eru kornkistur, spunavél o.fl. 

13. - 14. Skemmur
Ķ Noršurskemmu eru meisar, klįfar, hrip, krókar og klyfberar til flutninga. Żmis jaršvinnslutęki, stungupįlar, heyvinnutęki, matfangakista og fleira.   

Ķ Sušurskemmu er taškvörn eins og fariš var aš nota undir lok 19. aldar, viš aš mala taš į tśn og er uppfinning frį žvķ um 1870. Žar eru einnig vögur, tvö tré sem hengd voru į klakka og dregin į hestum, til aš flytja hey eša nżslegiš gras (votaband) į žurrkvöll.

15.  Smišja
Į mišju gólfi er grjóthlašinn afl žar sem eldur logaši til jįrnbręšslu. Gott var aš geta dengt ljįi og gert viš amboš, smķšaš hestajįrn (skeifur) og fleira til heimilisžarfa. Fżsibelgurinn, sem dreginn var til sśrefnisgjafar ķ eldinn, er aftan viš aflinn. Margir Glaumbęjarprestar voru įgętir jįrnsmišir.

Glaumbęr  |  551 Saušįrkrókur  |  Sķmi 453 6173  |  bsk@skagafjordur.is